Pałacowe fontanny: SPRINGBRUNNEN czyli fontanna przed głównym wejściem do pałacu
Na terenie założenia pałacowo-parkowego w Kopicach było ich kilka, trzy z nich pod względem wyglądu i rozmiarów uchodziły za wyjątkowe. Dzisiaj o tej najpiękniejszej i najbardziej znanej, bo usytuowana była przed głównym wejściem do Pałacu w Kopicach.
Została uwieczniona na wielu pocztówkach i fotografiach z końca XIX i początku XX wieku. Nie można było ją przeoczyć.
Witała wzbudzając zapewne zachwyt każdego kto odwiedził kopickich Schaffgotschów.
SPRINGBRUNNEN, czyli tryskająca wodą, piękna, REPREZENTACYJNA FONTANNA znajdowała się przed głównym wejściem do PAŁAC w Kopicach od strony dużego stawu. Wybudowano ją w drugiej połowie XIX wieku, najprawdopodobniej pomiędzy rokiem 1865 a 1870.
W swojej historii przynajmniej dwukrotnie zmieniała wygląd. W pierwszej, pierwotnej wersji miała więcej ozdobnych elementów, a jej "boczne misy" wypełnione były najprawdopodobniej dla ozdoby drobnymi kamyczkami.
Kilkadziesiąt lat później, początkiem XX wieku, kiedy zmieniono nieco wygląd fontanny, w "bocznych misach" rosły kwiaty i bluszcz.
"Boczne misy" raczej nigdy nie były wypełnione wodą ponieważ nie miały dna. Spełniały jedynie funkcję ozdobną.
Tak długo jak żyła Joanna, a ta bardzo dbała o wygląd najbliższego otoczenia pałacu, zapewne nikt nie śmiał nawet myśleć o zmianie wyglądu fontanny, tym bardziej ujmując jej wiele ozdobnych elementów.
Fontannę zbudowano w okresie największego rozkwitu całego założenia pałacowo-parkowego w Kopicach. Dzięki niebywałej kreatywności Wilhelma Hampla, geniusza fachu ogrodniczego, będącego w Kopicach przez 23 lata (1875-1898) dyrektorem pałacowych ogrodów, fontanna każdego roku otrzymywała niebywale piękną, za każdym razem inną, kwiatową oprawę, stając się perłą i centralnym punktem tarasów pomiędzy głównym wejściem do pałacu a dużym stawem rozciągającym się przed nim.
Powierzenie Wilhelmowi Hamplowi opieki nad parkiem, ogrodami i najbliższym otoczeniem pałacu, było ze strony Schaffgotschów prawdziwym strzałem w dziesiątkę.
W Joannie i Hansie Ulrichu, Hampel znalazł bratnie dusze, osoby o tej samej naturze i skłonnościach artystycznych, otwarte na nowe idee, osoby które potrafiły docenić bogactwo wiedzy i umiejętności jakie posiadał. Można również śmiało powiedzieć, że i Hampel nie mógł lepiej trafić. Joanna i Hans Ulrich udostępnili mu nieograniczone sumy pieniędzy na realizację jego pomysłów. To pozwoliło prawdziwemu artyście ogrodowemu jakim bezspornie był Hampel, na pokazanie co naprawdę potrafi.
Wszystko zmieniło się w roku 1898, kiedy zmarł Wilhelm Hampel. Jego następca Garteninspektor Carl Mesch był również cenionym w "świecie ogrodniczym" fachowcem, jednak nie potrafił dorównać swojemu poprzednikowi.
Śmierć Joanny Schaffgotsch w roku 1910, była moim zdaniem pewnego rodzaju przełomowym momentem i zakończyła "złotą erę Kopic".
Przypuszczam, że właśnie wtedy w Kopicach nadszedł czas zmian, również dla najbliższego otoczenia pałacu, w tym wyglądu reprezentacyjnej fontanny przed jego głównym wejściem. Fontannie zabrano wiele dekoracyjnych elementów, m.in. "cztery wieżyczki z przeszklonymi lampionami", robiąc ją wyglądowo uboższą. Zrezygnowano także z wcześniejszych dywanów kwiatowych które jeszcze na przełomie XIX i XX wieku otaczały fontannę. Przestano dbać o wcześniej idealnie prowadzony wygląd otoczenia, zaczęto świadomie zaniedbywać wiele spraw które za życia Joanny byłyby nie do pomyślenia.
Sama fontanna podobnie jak pałac przetrwała bez uszkodzeń okres II wojny światowej. W latach 50-tych XX wieku została "zdemontowana" i wywieziona w niewiadomym kierunku. Świadczą o tym nieliczne fotografie wykonane pomiędzy rokiem 1950 a 1958. Około roku 1951 fontanna była jeszcze na swoim miejscu, jednak nie ma jej już na fotografiach wykonanych około roku 1958. Niewykluczone, że rozebrano ją na części i wywieziono po pożarze pałacu jaki miał miejsce 7 października 1956 roku.
To, co pozostało do dnia dzisiejszego po niegdyś wspaniałej fontannie, nie można nazwać nawet jej cieniem. Jedynie mocno zniszczona "centralna misa" i ukryte pod kilkunastocentymetrową warstwą ziemi i trawy, cztery boczne, kamienne narożniki/misy bez dna.
Wiosną 2021 roku, po kolejnym "sprzątaniu parku", pewien idiota (znany mi z imienia i nazwiska) rozpalił w misie fontanny ognisko żeby piec kiełbaski ... tak, jakby wokoło nie było innego miejsca na zrobienie ogniska.
Parę miesięcy później, w lipcu 2021 r. sprzątając misę fontanny przed naszym "1 Dniem Otwartych Bram Pałacu w Kopicach", wyniosłem z niej wór pełen potłuczonych butelek, niedopalonych kawałków drewna i śmieci jakie wrzucono wcześniej do ogniska. Gratuluję wyczucia i wrażliwości na historię tego wyjątkowego miejsca/fontanny.
▷Jeśli korzystasz z / lub udostępniasz mozolnie zebrane i opublikowane przeze mnie tutaj informacje, uszanuj proszę moją pracę/mój czas i podaj źródło, czyli linka/adres mojej strony. Będę Ci za to bardzo wdzięczny :)
© kopice.org
Ostatnia aktualizacja 28 sierpnia 2026
 Pałac w Kopicach na fotografii lotniczej pod koniec lat 30-tych XX wiekuFotografia ukazuje pałac od strony południowo-zachodniej. Dla lepszej orientacji zaznaczyłem na fotografii białym kołem, miejsce w którym stała "reprezentacyjna fontanna". |  Plan najbliższego otoczenia Pałacu w Kopicach z roku 1885.W roku 1885 nie było jeszcze na planie dobudowanej do południowej ściany pałacu (w latach 1896-97) kaplicy. Na planie zaznaczyłem czerwonym prostokątem miejsce, gdzie wśród dywanów kwiatowych, pomiędzy głównym wejściem do pałacu a dużym stawem, ulokowana była fontanna. |  Plan części tarasów przed głównym wejściem do pałacu, gdzie stała fontanna.Pośrodku dywanów kwiatowych fontanna z jej czterema bocznymi misami, które nie były wypełnione wodą, a pełniły jedynie rolę dekoracyjną. |
|---|---|---|
 Fontanna pod koniec XIX wieku.Jedna z najbardziej znanych pocztówek, przedstawiających fontannę w jej pierwotnym wyglądzie, wówczas bogatszą w wystroju m.in. o cztery "wieżyczki z lampionami". |  Rok 1901.Fotografię z reprezentacyjną fontanną, wykonano z tarasu nad głównym wejściem do pałacu. |  Rok 1901.Fontanna przed Pałacem w Kopicach około roku 1901. Fotografia pochodzi z ciekawego artykułu na temat wizyty w Kopicach i Sulisławiu hrabiego Ludwiga Vincenza (Chlodwiga) zu Sayn-Wittgenstein. |
 Pocztówka jak z baśniowej krainy ... PAŁAC w KOPICACH 123 lata temu, w roku 1901.Małe wyjaśnienie dla osób które do tej pory nie były w Kopicach osobiście: widoczna w górnym, prawym rogu dawna fontanna (Springbrunnen) nie była aż tak duża jak sugeruje to jej obraz na pocztówce. Autor malowidła/pocztówki przesadził trochę malując spacerujące wokół fontanny osoby wielkości krasnoludków. Moim zdaniem postacie spacerujących gości powinny być conajmniej dwukrotnie większe. |  Lata 30-te XX wieku.Już skromniej, prościej. Najprawdopodobniej zmieniła się moda, która miała wpływ na całe otoczenie pałacu. Już nie było takiego przepychu, mniej detali. |  Fontanna na fotografii z lat 30-tych XX wieku. |
 Przed Pałacem w Kopicach - rok 1931.Przy fontannie: po lewej mały Hans Ulrich (Hans Ulrich Gotthard Maria Friedrich Leopold Hyazinth Aloysius Edgar Schaffgotsch 1927-2009), najstarszy syn ostatniej hrabiowskiej pary z Kopic - Sophie i Hansa Ulricha Schaffgotschów. Po prawej, wychowujący się z dziećmi kopickich Schaffgotschów, Johannes-Heinrich Praschma (Johannes-Heinrich "Hänschen" Nikolaus Maria Pius Valentin Friedrich-Carl Praschma 1925-2011). Wewnątrz ogrodzenia fontanny, czworonożny przyjaciel chłopaków. |  Pałac w Kopicach około roku 1940.Przed pałacem, pomiędzy głównym wejściem do niego a stawem, pośrodku ulokowana fontanna. |  Przed Pałacem w Kopicach około roku 1951.Fotografia z rodzinnego albumu, udostępniona nam przez pana Rafała (Rafał Półgęsek). Ta fotografia przekazuje nam ważną informację, a mianowicie jest niezbitym dowodem na to, że stojąca przed pałacem fontanna (obok której pozują panie z dziewczynkami) była wówczas jeszcze niemalże kompletna i w roku 1951 bądź 1952 nadal stała na swoim miejscu. |
 Rok 1951.Od lewej: Klara Drygalska Safranov (1920-1992), Waleria Berlińska, Stefan Berliński (mąż Walerii), Leokadia Berlińska (siostra Stefana) z dziećmi Piotrem i Lilianą. Mężczyzna z wąsikiem (w garniturze i krawacie) stojący wewnątrz fontanny jak również młoda kobieta w prawym rogu zdjęcia pozostają niezidentyfikowani. Również nieznany mężczyzna na szczycie fontanny. Trzyma na plecach najprawdopodobniej młodszą córkę pani Klary Drygalskiej (Leonardę), a przed nim stoi starsza córka Klary - Grażyna. |  Fontanna i pałac około roku 1951.A na fotografii: mężczyzna stojący po prawej stronie to Tadeusz Drygalski, (dziadek pana Rafała który udostępnił nam fotografie), ówczesny dyrektor kopickiego PGR-u. Dziewczynki siedzące na murku/podeście będącym częścią fontanny, to Leonarda i Grażyna, córki Tadeusza Drygalskiego. Pan po lewej pozostaje niestety niezidentyfikowany. |  Przed Pałacem w Kopicach rok 1957.Najprawdopodobniej latem roku 1957, czyli kilka miesięcy po pożarze pałacu, który miał miejsce 7 października 1956 r. Fotografie z rodzinnego albumu udostępniła nam Pani Grażyna Zych. A na fotografii: 1. Andrzej Zych 2. Jan Łaski 3. Zbigniew Zych 4. Stefania Zych 5. Kazimiera Zych 6. Władysława Łaska 7. Stefania Zych Jak widać na tej właśnie fotografii, w roku 1957 nie było już przed pałacem pięknej fontanny. Musiała zostać wcześniej zdemontowana i wywieziona. |
 Przed Pałacem w Kopicach około roku 1958.Fotografia (z rodzinnego albumu Pani Haliny Dworzyńskiej Kulis) wykonana została najprawdopodobniej około roku 1958. Świadczy o tym nie tylko przekazana przez Panią Halinę informacja, ale i fakt, że dwaj młodzieńcy (wujkowie pani Haliny) stoją już przed ruinami wypalonego pałacu (który spłonął 7.10.1956 roku). Jeśli zwrócimy uwagę na to co znajduje się za plecami młodzieńców, to zauważymy, że pomiędzy nimi a pałacem nie ma już fontanny, czyli została rozebrana i wywieziona z Kopic wcześniej. |  Rok 2023. Aktualny stan "fontanny".Przygnębiający widok. Tylko tyle pozostało po dawnej, wspaniałej fontannie. |  Rok 2023. Aktualny stan "fontanny". |
 Pałac w Kopicach z lotu ptaka w roku 2021.Na dole, zaznaczone czerwonym kołem, miejsce gdzie stała dawniej wspaniała fontanna, po której do dziś pozostała jedynie jej misa. |  Dawniej i dziś ...Reprezentacyjna fontanna przed głównym wejściem do Pałacu w Kopicach na przestrzeni lat. |  Przed Pałacem w Kopicach "dawniej i dziś".Dzisiaj nie ma już fontanny, posągów jeleni jak i kamiennej balustrady nad brzegiem stawu, a także "chińskiego pawilonu" (przy ścieżce, nad brzegiem stawu). Data "1945" jest datą symboliczną. Fotografia archiwalna wykonana została w połowie lat 30-tych XX wieku, ale w takim stanie "przejęto" pałac w roku 1945. Co stało się z posągami jeleni jak również fontanną, czy przetrwały czy też zostały zniszczone, pozostanie chyba na zawsze niewyjaśnioną zagadką. |
 Dawniej i dziś ...Obie fotografie dzieli około 115 lat. Chyba łatwo zauważyć czego już dzisiaj nie ma. Przed głównym wejściem do pałacu zniknęła piękna fontanna, widoczna po części na fotografii archiwalnej. Z tarasu nad wejściem/arkadami zniknęła kamienna balustrada i zdobiące ją posągi lwów, a zamiast wysokiej tuji, mamy betonowy słup z oświetleniem. |  Bolesne porównanie "dawniej i dziś".We wrześniu 2021 roku podczas oględzin fontanny, architekt któremu Viktor Romaniuk zlecił przygotowanie projektu jej rekonstrukcji, zwrócił uwagę na pewien "kamienny element" który w jednym miejscu wystawał spod trawy. Zrobiliśmy próbny "wykop". Okazało się, że pod cienką warstwą ziemi i trawy ukryta jest jedna z czterech, dawnych "bocznych mis fontanny" (widoczna na dołączonym "dolnym" zdjęciu). Zapewne wiele lat temu przykryła je ziemia i trawa i w taki sposób zniknęły nam z widoku. |  Wizualizacja fontanny wygenerowana z pomocą AI przez Michała SzymkiewiczaNiestety AI tworząc odnowioną wersję archiwalnej fotki, w miejscu gdzie znajdują się schody do stawu i dwa postumenty z figurami jeleni, zaraz za nimi, zamiast (faktycznie słabo widocznego) dużego stawu w tle, zrobiła długą, prostą alejkę biegnącą wśród zieleni ogrodów ... których tam oczywiście nigdy nie było. |
 I jeszcze jedna próba "poprawienia" archiwalnej fotografii fontanny z początku XX wieku, wygenerowanTym razem wyszło już lepiej odnośnie wielu detali. |